Nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan và hiện vật gốm Sa Huỳnh được trục vớt - Ảnh: Th.Lộc

Các hiện vật của văn hóa Sa Huỳnh, trong đó có nhiều hiện vật được tìm thấy tại Thừa Thiên - Huế, đang được trưng bày trong chuyên đề “Sa Huỳnh - 100 năm phát hiện và nghiên cứu” tại Bảo tàng Lịch sử VN, Hà Nội. Cuộc trò chuyện của chúng tôi với nhà nghiên cứu Hồ Tấn Phan liên quan đến hành trình tròn một thế kỷ kể từ ngày phát hiện văn hóa Sa Huỳnh.

* Ông quan tâm điều gì khi sở hữu hàng trăm hiện vật thuộc văn hóa Sa Huỳnh trục vớt từ các dòng sông Huế?

- Thật may mắn trên đất nước chúng ta vào thời kim loại (đồng và sắt) có đến ba nền văn hóa rực rỡ: Đông Sơn ở miền Bắc, Đồng Nai ở miền Nam và Sa Huỳnh ở miền Trung. Vậy nên các nhà nghiên cứu quốc tế khi đề cập đến khảo cổ học Đông Nam Á nói riêng và thế giới nói chung không thể không quan tâm đến không gian lịch sử - văn hóa này.

Riêng văn hóa Sa Huỳnh đến nay đã tròn 100 năm phát hiện và nghiên cứu với sự nỗ lực của nhiều thế hệ các nhà khảo cổ học, chúng ta đã thụ hưởng được nhiều thành tựu.

Riêng với Huế khi nói đến văn hóa Sa Huỳnh ai cũng nhớ đến các cuộc khai quật và thám sát khảo cổ học sau năm 1975 ở Cồn Ràng, Cồn Dài và Cửa Thiềng. Ở đây còn có một nét rất đặc trưng đối với nền văn hóa này, đó là lớp trầm tích khảo cổ học dưới các dòng sông.

Qua cuộc khai quật khảo cổ học dưới nước này (mặc dù đây là cuộc khai quật khảo cổ học tùy tiện, không phương pháp khoa học và mục đích chỉ là để kiếm sống hằng ngày của một bộ phận dân nghèo thuộc vùng sông nước) đã làm chúng tôi vô cùng kinh ngạc và xúc động khi thấy ở đó đã bảo lưu được những dấu vết tiêu biểu của cuộc sống một thời kỳ xa xăm mà nếu như không có nó chúng ta sẽ rất mơ hồ về lĩnh vực này.

Khai quật khảo cổ học ở Cồn Dài (Hương Chữ, Hương Trà, Thừa Thiên - Huế) năm 2006 đã phát hiện hàng trăm mộ chum và hiện vật tùy táng phân bố ở mức dày đặc.  Hiện vật văn hóa Sa Huỳnh - kết quả của cuộc khai quật khảo cổ học tại Cồn Ràng, Hương Chữ, Hương Trà, Thừa Thiên - Huế (ảnh nhỏ) - Ảnh: THÁI LỘC

* Năm nay vừa tròn 100 năm của văn hóa Sa Huỳnh kể từ ngày được phát hiện, ông suy nghĩ gì về hành trình này?

- Thời gian và không gian là hai phạm trù quan trọng của lịch sử phát triển con người, chính qua hai phạm trù đó mà ngày nay chúng ta có thể gần như thấy được hơi thở cuộc sống của quá khứ. Thế nhưng trước đây với những hạn chế của khảo cổ học, người ta cho rằng không gian văn hóa Sa Huỳnh chủ yếu tập trung từ Quảng Ngãi trở vào. Sau năm 1975 với những thành tựu của các cuộc khai quật khảo cổ học ở Quảng Nam, nhiều nhà khoa học, trong đó có giáo sư Trần Quốc Vượng, đã chứng minh được rằng không gian văn hóa này ra đến tận Quảng Nam.

Đối với chúng tôi, có một điều bất ngờ là những hiện vật của văn hóa Sa Huỳnh dưới các dòng sông không những có số lượng lớn mà còn đa dạng về chủng loại, thậm chí không chỉ tăng cường cho những hiện vật khảo cổ học khai quật được trong lòng đất, mà có khả năng bổ sung một số chủng loại mà các cuộc khai quật dưới đất chưa phát hiện. Một thực tế khác, các hiện vật thuộc văn hóa Sa Huỳnh trục vớt không những hấp dẫn các nhà nghiên cứu mà còn hấp dẫn nhiều người khác, nhất là giới sưu tập cổ vật bởi sự đa dạng, phong phú về chủng loại, bởi tính thẩm mỹ qua hình dáng và phong cách trang trí...

Đối với Huế trong mấy thập niên trước giới khảo cổ học vẫn cho rằng nằm trong vùng đệm của hai nền văn hóa Đông Sơn và Sa Huỳnh. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Nhưng qua thành tựu của các cuộc khai quật khảo cổ học đã nói trên cùng một khối lượng lớn hiện vật khảo cổ học tiêu biểu của nền văn hóa Sa Huỳnh trong lớp trầm tích dưới lòng sông, một lần nữa đã góp phần xác định không gian văn hóa này một cách chính xác hơn: Thừa Thiên - Huế là không gian chính của văn hóa Sa Huỳnh. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

THÁI LỘC thực hiện

Nguồn TuoitreOnline

--oOo--

Mời bạn đọc click vào link dưới đây để tham gia gửi ý kiến: